شهرکهای جدید؛ از خوابگاههای شهری تا محلههای زنده
یک شهرساز و برنامهریز شهری با انتقاد از رویکردِ تمرکزِ صرف بر ساخت مسکن در شهرکهای جدید، که باعث شده بسیاری از این شهرکها به سکونتگاههای خوابگاهی تبدیل شوندگفت: شهرکهایی نظیر کوی پرواز، تنها در صورتی موفق خواهند بود که چهار رکن اصلی زندگی یعنی زندگی، کار، تفریح و تعاملات اجتماعی را در کنار دسترسی مناسب به خدمات شهری فراهم کنند؛ در غیر این صورت، وابستگی ساکنان به شهر مادر همچنان ادامه مییابد و کیفیت زندگی بهشدت کاهش خواهد یافت.
رشد جمعیت، افزایش تقاضا برای مسکن و اجرای طرحهای انبوهسازی طی سالهای اخیر، توسعه شهرکهای جدید را به یکی از سیاستهای اصلی حوزه مسکن و شهرسازی کشور تبدیل کرده است. در استان همدان نیز توسعه مناطقی مانند کوی پرواز بهعنوان یکی از شهرکهای جدید، بار دیگر ضرورت توجه به الزامات شهرسازی نوین را بیش از گذشته آشکار کرده است. اگرچه ایجاد چنین شهرکهایی میتواند بخشی از نیاز مسکن را پاسخ دهد، اما تجربههای داخلی و جهانی نشان میدهد که ساخت واحدهای مسکونی بدون تأمین همزمان زیرساختهای شهری، فرصتهای اشتغال، مراکز آموزشی و درمانی، فضاهای فرهنگی، خدمات عمومی و بسترهای تعامل اجتماعی، شهرکها را به سکونتگاههایی صرفاً خوابگاهی تبدیل خواهد کرد.
در ادبیات شهرسازی، شهرک خوابگاهی به محدودهای اطلاق میشود که ساکنان آن تنها برای استراحت به محل زندگی خود بازمیگردند و بخش عمده فعالیتهای روزانه، از اشتغال و آموزش گرفته تا خرید، درمان و تفریح، در خارج از آن انجام میشود. پیامد چنین وضعیتی، افزایش سفرهای درونشهری، ترافیک، مصرف انرژی، کاهش سرزندگی شهری و تضعیف هویت محلهای است؛ موضوعی که درباره بسیاری از شهرکهای جدید کشور، ازجمله پروژههایی که در سالهای اخیر در کلانشهرها و مراکز استانها شکل گرفتهاند، مورد توجه کارشناسان قرار دارد.
در همین راستا، بررسی تجربههای موفق شهرسازی نشان میدهد که هرچه میزان خودکفایی محلی در شهرکها بیشتر باشد، کیفیت زندگی ساکنان نیز بهطور قابل توجهی افزایش مییابد. ایجاد کاربریهای مختلط، دسترسی آسان به خدمات روزمره و طراحی فضاهای عمومی فعال، ازجمله مؤلفههایی هستند که میتوانند از شکلگیری الگوی خوابگاهی جلوگیری و به پویایی اجتماعی و اقتصادی این مناطق کمک کنند.
بر این اساس با شهرساز و برنامهریز شهری در این باره گفتوگویی ترتیب دادیم که در ادامه میخوانید:
امیر رحمانی با تشریح الزامات شهرسازی نوین، تأکید کرد: موفقیت شهرکهایی مانند کوی پرواز و سایر پروژههای مشابه، تنها در گرو ساخت مسکن نیست؛ بلکه ایجاد اشتغال، توسعه خدمات، طراحی انسانمحور، تقویت هویت اجتماعی و تأمین زیرساختهای کامل، شرط اصلی شکلگیری محلههایی پویا، مستقل و زیستپذیر خواهد بود.
وی با اشاره به تفاوت بنیادین میان شهرکهای خوابگاهی و شهرهای پویا، اظهار کرد: در شهرکهای موفق، محل سکونت تنها مکانی برای استراحت نیست؛ بلکه حوزههای کار، آموزش، تفریح، تعاملات اجتماعی و فعالیتهای اقتصادی نیز در همان محدوده جریان دارد.
وی در ادامه افزود: شهرک موفق، صرفاً مجموعهای از ساختمانها نیست، بلکه یک زیستبوم شهری است که باید چهار رکن اصلی را همزمان تأمین کند؛ نخست، کیفیت مطلوب سکونت؛ دوم، فرصتهای اشتغال و فعالیت اقتصادی؛ سوم، بسترهای تفریحی و تعاملات اجتماعی برای تقویت نشاط شهروندی؛ و چهارم، دسترسی آسان به خدمات مورد نیاز.
این کارشناس شهرسازی تأکید کرد: هر شهرکی بتواند میان این چهار عنصر تعادل برقرار کند، از یک مجموعه صرفاً مسکونی به محلهای زنده، تابآور و پایدار تبدیل خواهد شد.
رحمانی با اشاره به تجربههای موفق جهان در حوزه شهرسازی گفت: امروز بسیاری از کشورهای توسعهیافته، شهرهای خود را بر پایه الگوهایی همچون شهر 15 دقیقهای، توسعه مبتنی بر حملونقل همگانی (TOD) و کاربریهای مختلط بنا میکنند. در این الگوها تلاش میشود شهروندان بتوانند بخش عمده نیازهای روزانه خود را در فاصلهای کوتاه از محل سکونت تأمین کنند و وابستگی آنان به سفرهای طولانی کاهش یابد.
وی در ادامه، کاربریهای ترکیبی را یکی از مهمترین اصول شهرسازی نوین برای جلوگیری از خوابگاهی شدن شهرکها دانست و گفت: شهرک خوابگاهی محلی است که ساکنان برای اشتغال، خرید، آموزش، دریافت خدمات، فعالیتهای فرهنگی و حتی تفریح ناچار به خروج از آن هستند. چنین وضعیتی علاوه بر افزایش سفرهای روزانه و تشدید ترافیک، مصرف انرژی را بالا میبرد و هویت محلهای را نیز تضعیف میکند.
وی افزود: شهرکهای جدید زمانی به محیطی پویا، پایدار و دارای هویت تبدیل میشوند که کاربریهای مسکونی، تجاری، خدماتی، فرهنگی، آموزشی و تفریحی بهصورت یکپارچه و در مقیاس محله طراحی شوند؛ زیرا در چنین شرایطی بخش عمده نیازهای روزمره مردم در همان محل زندگی تأمین میشود و شهرک از یک مجموعه صرفاً خوابگاهی به جامعهای زنده، فعال و خودکفا تبدیل خواهد شد.
این کارشناس ارشد برنامهریزی شهری اذعان کرد: بسیاری از شهرکهای جدید کشور هنوز نتوانستهاند هویت اجتماعی و فرهنگی پیدا کنند، علت اصلی این موضوع آن است که در فرآیند برنامهریزی، بیشتر بر تأمین مسکن تمرکز شده تا ساختن یک جامعه شهری.
رحمانی تصریح کرد: هویت اجتماعی و فرهنگی، حاصل ساخت ساختمانها نیست، بلکه نتیجه تعامل مستمر میان انسان، فضا و فعالیتهای جاری در شهر است. اگر شهرکی تنها برای سکونت طراحی شود، بهمرور زمان به یک شهرک خوابگاهی تبدیل خواهد شد، اما اگر در آن فرصتهای اشتغال، آموزش، فرهنگ، تفریح و مشارکت اجتماعی نیز شکل بگیرد، به محلهای زنده، پویا و هویتمند تبدیل میشود.
وی خاطرنشان کرد: مفاهیمی مانند «شهر 15 دقیقهای» و «محلهمحوری» دقیقاً بر همین اصل استوار هستند و تلاش میکنند بخش عمده نیازهای روزمره شهروندان را در همان محیط زندگی تأمین کنند تا علاوه بر افزایش کیفیت زندگی، سرمایه اجتماعی و حس تعلق به محله نیز تقویت شود.
وی در ادامه گفت: یکی از مهمترین عوامل جلوگیری از تبدیل شهرکهای جدید به سکونتگاههای خوابگاهی، ایجاد فرصتهای اشتغال و کسبوکار در داخل یا اطراف این شهرکهاست؛ موضوعی که، در بسیاری از پروژههای مسکن کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
این کارشناس ارشد برنامهریزی شهری با اشاره به تجربه شهرهای موفق جهان اظهار کرد: هرچه نسبت اشتغال به سکونت متعادلتر باشد، شهرک از یک فضای صرفاً مسکونی به محیطی زنده، پویا و پایدار تبدیل میشود و وابستگی ساکنان به مرکز شهر برای انجام امور روزمره کاهش پیدا میکنند.
رحمانی افزود: شهرکی که فقط محل سکونت باشد، بهمرور زمان به یک شهرک خوابگاهی تبدیل خواهد شد، اما اگر در آن فرصتهای اشتغال، خدمات، فعالیتهای اقتصادی و فضاهای اجتماعی همزمان توسعه یابد، به جامعهای شهری، پویا، خوداتکا و دارای هویت تبدیل میشود.
وی تأکید کرد که ایجاد اشتغال باید همزمان با تأمین مسکن، یکی از ارکان اصلی برنامهریزی و طراحی شهرکهای جدید باشد، نه اینکه پس از سالها استقرار جمعیت، به فکر ایجاد فرصتهای شغلی باشیم.
وی استقرار کاربریهای اداری، تجاری و خدماتی در کنار واحدهای مسکونی را نخستین گام در این مسیر دانست و افزود: ایجاد پارکهای فناوری، مراکز نوآوری و فضاهای کار اشتراکی، زمینه جذب مشاغل دانشبنیان را فراهم میکند و میتواند فرصتهای شغلی متنوعی برای ساکنان ایجاد کند.
این کارشناس شهرسازی ادامه داد: حمایت از کسبوکارهای محلی، فروشگاههای خرد و صنایع خلاق نیز از دیگر اقداماتی است که علاوه بر ایجاد اشتغال، موجب رونق اقتصاد محلی خواهد شد.
رحمانی همچنین پیشبینی کارگاههای کممزاحمت و صنایع پاک متناسب با محیط شهری را ضروری دانست و اظهار کرد: توسعه زیرساختهای اقتصاد دیجیتال، اینترنت پرسرعت، امکان دورکاری و ایجاد فضاهای کاری مشترک، امروز به یکی از الزامات شهرسازی نوین تبدیل شده است.
وی افزود: اتصال شهرکها به شبکه حملونقل عمومی و مراکز اشتغال منطقهای نیز نقش تعیینکنندهای در کاهش وابستگی ساکنان به شهر مادر و کاهش سفرهای روزانه دارد.
*تأمین زیرساختها؛ پیشنیاز ارتقای کیفیت زندگی
این کارشناس شهرسازی با تأکید بر اینکه کیفیت زندگی در شهرکهای جدید تنها با ساخت واحدهای مسکونی ارتقا نمییابد اظهار کرد: برای جلوگیری از تبدیل این شهرکها به سکونتگاههای خوابگاهی، لازم است زیرساختها پیش از اسکان گسترده جمعیت یا همزمان با آن فراهم شوند، نه سالها پس از استقرار ساکنان.
رحمانی افزود: موفقیت شهرکهای جدید در گرو تأمین همزمان زیرساختهای حملونقل، خدمات شهری، آموزش، درمان، اشتغال، فضاهای عمومی و امنیت است؛ در غیر این صورت، این مناطق به سکونتگاههایی وابسته به شهر اصلی و فاقد هویت اجتماعی تبدیل خواهند شد.
وی مهمترین زیرساختهای مورد نیاز را در چند بخش تشریح کرد و گفت: در حوزه حملونقل، دسترسی مناسب به شبکه راهها، حملونقل عمومی کارآمد شامل اتوبوس، مترو یا خطوط ریلی و همچنین مسیرهای ایمن پیادهروی و دوچرخهسواری باید از همان ابتدای طراحی شهرکها پیشبینی شود.
وی ادامه داد: در بخش خدمات زیربنایی نیز تأمین آب آشامیدنی، برق، گاز، شبکه فاضلاب، اینترنت پرسرعت، شبکه مخابرات، مدیریت پسماند و جمعآوری اصولی زباله از نیازهای اولیه هر شهرک محسوب میشود.
این کارشناس شهری خاطرنشان کرد: در حوزه آموزشی نیز احداث مهدکودک، مدارس و مراکز آموزش فنی و حرفهای متناسب با رشد جمعیت، باید همزمان با توسعه شهرکها انجام شود تا خانوادهها برای دریافت خدمات آموزشی مجبور به مراجعه روزانه به سایر نقاط شهر نباشند.
رحمانی ایجاد درمانگاه، مراکز جامع سلامت، داروخانه و دسترسی سریع به خدمات اورژانس و بیمارستان را نیز از دیگر الزامات اساسی دانست و افزود: سلامت شهروندان نباید قربانی تأخیر در توسعه زیرساختها شود.
وی همچنین توسعه پارکها، بوستانها، کتابخانهها، فرهنگسراها، سالنهای ورزشی، مراکز تفریحی، میدانها و فضاهای تعامل اجتماعی را از ارکان شکلگیری محلههای پویا عنوان کرد و گفت: این فضاها نقش مهمی در افزایش سرمایه اجتماعی، تعامل همسایگان و ارتقای کیفیت زندگی دارند.
این کارشناس شهری خاطرنشان کرد: ایجاد مراکز تجاری و خدماتی، فراهم کردن فرصتهای شغلی در داخل یا مجاورت شهرک و حمایت از کارآفرینی نیز باید همزمان با ساخت واحدهای مسکونی دنبال شود.
رحمانی استقرار کلانتری، ایستگاه آتشنشانی، مراکز مدیریت بحران، روشنایی مناسب معابر، نظارت شهری و طراحی ایمن فضاها را از دیگر نیازهای اساسی شهرکهای جدید دانست و تأکید کرد: توجه به ایمنی و امنیت، نقش مهمی در افزایش احساس آرامش و رضایت شهروندان دارد.
وی در ادامه، توسعه فضای سبز، حفاظت از منابع طبیعی، مدیریت آبهای سطحی، کنترل آلودگی و استفاده از فناوریهای پایدار برای بهینهسازی مصرف انرژی را از مهمترین زیرساختهای محیطزیستی برشمرد و گفت: شهرکهای آینده باید علاوه بر پاسخگویی به نیازهای امروز، در برابر تغییرات اقلیمی نیز تابآور باشند.
*طراحی شهری؛ بسترساز تعاملات اجتماعی
این مهندس پایه یک شهرسازی با اشاره به نقش طراحی شهری در کیفیت زندگی شهروندان اظهار کرد: طراحی شهری یکی از مؤثرترین عوامل در شکلگیری تعاملات اجتماعی است و کیفیت طراحی فضاهای شهری میتواند میزان حضور مردم، ارتباط همسایگان، احساس تعلق به محله و حتی اعتماد اجتماعی را تقویت یا تضعیف کند.
رحمانی افزود: شهرهایی که بر پایه انسانمحوری طراحی میشوند، معمولاً از سرمایه اجتماعی، امنیت و سرزندگی بیشتری برخوردارند؛ زیرا فضاهای عمومی آنها مردم را به حضور، گفتوگو و مشارکت اجتماعی تشویق میکند.
وی تصریح کرد: طراحی شهری تنها به زیبایی ظاهری محدود نمیشود، بلکه ابزاری راهبردی برای ایجاد تعاملات اجتماعی، افزایش سرمایه اجتماعی، تقویت هویت محلهای و ارتقای کیفیت زندگی است.
وی ادامه داد: هرچه فضاهای شهری انسانمحورتر، در دسترستر و متنوعتر باشند، احتمال شکلگیری روابط اجتماعی پایدار، مشارکت شهروندان و حس تعلق آنان به محل زندگی نیز افزایش خواهد یافت.
*الگوی ساخت شهرکهای جدید نیازمند بازنگری است
این کارشناس شهرسازی با بیان اینکه الگوی ساخت بسیاری از شهرکهای جدید کشور با اصول شهرسازی نوین و توسعه پایدار همخوانی کامل ندارد، اظهار کرد: هدف از توسعه نباید صرفاً افزایش تعداد واحدهای مسکونی باشد، بلکه ایجاد شهرهایی پایدار، زیستپذیر، دارای هویت اجتماعی و برخوردار از فرصتهای اشتغال و خدمات کامل باید در اولویت قرار گیرد.
رحمانی افزود: اگرچه کیفیت همه شهرکهای جدید یکسان نیست و برخی پروژهها عملکرد مطلوبتری داشتهاند، اما در بسیاری از آنها چالشهای مشترکی مشاهده میشود.
وی مهمترین نقاط ضعف را غلبه رویکرد تأمین مسکن بر شهرسازی، تمرکز بر ساخت واحدهای مسکونی بدون توسعه همزمان خدمات، اشتغال و فضاهای عمومی، وابستگی شهرکها به شهر مادر، کمبود فرصتهای شغلی و خدمات تخصصی، ضعف حملونقل عمومی، کمبود کاربریهای ترکیبی، توجه ناکافی به هویت محلهای و مشارکت اجتماعی و همچنین بیتوجهی به مدیریت منابع آب، انرژی، فضای سبز و تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی، عنوان کرد.
وی تأکید کرد: بازنگری در الگوی توسعه شهرکهای جدید ضرورتی اجتنابناپذیر است و تنها در صورتی میتوان به شکلگیری شهرهایی پایدار و مستقل امیدوار بود که نگاه برنامهریزان از ساخت صرف مسکن به ساخت «شهر» تغییر کند.
*مدیریت شهری؛ حلقه تکمیلکننده هویت محلهای
وی در ادامه، نقش مدیریت شهری و شهرداریها را در موفقیت شهرکهای جدید بسیار فراتر از اجرای پروژههای عمرانی دانست و اظهار کرد: مدیریت شهری تنها مسئول ساخت خیابان، جدول، آسفالت و ارائه خدمات روزمره نیست، بلکه وظیفه دارد زمینه شکلگیری هویت محلهای، حس تعلق و انسجام اجتماعی را نیز فراهم کند.
وی افزود: مسئولیت مدیریت شهری علاوه بر توسعه کالبدی، برنامهریزی اجتماعی، فرهنگی و مشارکتی را نیز شامل میشود و اگر از این بخش غفلت شود، حتی بهترین پروژههای عمرانی نیز نمیتوانند به ایجاد محلهای پویا و سرزنده منجر شوند.
این کارشناس ارشد برنامهریزی شهری، ایجاد و نگهداری فضاهای عمومی باکیفیت را یکی از مهمترین وظایف شهرداریها عنوان کرد و گفت: توسعه پارکها، بوستانها، میدانها، پیادهراهها و فضاهای سبز، زمینه حضور مستمر شهروندان، افزایش تعاملات اجتماعی و شکلگیری روابط همسایگی را فراهم میکند.
رحمانی با تأکید بر اهمیت هویت محلهای تصریح کرد: استفاده از عناصر معماری و منظر بومی، نامگذاری معنادار معابر و میادین، حفظ نمادهای فرهنگی و توجه به ویژگیهای تاریخی و اجتماعی هر منطقه، ازجمله اقداماتی است که میتواند حس تعلق شهروندان به محل زندگی را تقویت کند.
وی ادامه داد: توسعه فرهنگسراها، کتابخانهها، خانههای محله، مراکز ورزشی و فضاهای چندمنظوره نیز از دیگر اقداماتی است که میتواند مشارکت اجتماعی را افزایش داده و سرمایه اجتماعی را تقویت کند.
وی با اشاره به اهمیت مشارکت شهروندان در اداره محلات اظهار کرد: تشکیل شوراهای محله، برگزاری نشستهای محلی و مشارکت دادن ساکنان در تصمیمگیریهای مرتبط با محله، موجب افزایش مسئولیتپذیری شهروندان و تقویت پیوند میان مردم و مدیریت شهری خواهد شد.
این مهندس پایه یک شهرسازی، برگزاری جشنوارهها، بازارهای محلی، برنامههای فرهنگی، هنری و ورزشی را نیز از عوامل مهم افزایش نشاط اجتماعی دانست و افزود: چنین رویدادهایی علاوه بر ایجاد تعامل میان شهروندان، به تقویت هویت محلهای و احساس تعلق ساکنان کمک میکند.
رحمانی ارتقای کیفیت محیط شهری را نیز از وظایف مهم مدیریت شهری برشمرد و گفت: نظافت، زیباسازی، نورپردازی مناسب، مبلمان شهری استاندارد و نگهداری مستمر فضاهای عمومی، تأثیر مستقیمی بر رضایت شهروندان و کیفیت زندگی آنان دارد.
وی تأمین امنیت محیطی را نیز یکی از ارکان توسعه پایدار شهرکها دانست و افزود: طراحی ایمن فضاها، کاهش فضاهای بیدفاع شهری، روشنایی مناسب معابر و همکاری با دستگاههای مسئول برای ارتقای امنیت، از ضرورتهای مدیریت شهری محسوب میشود.
وی همچنین توسعه خدمات محلهمحور را از دیگر وظایف مدیریت شهری برشمرد و اظهار کرد: استقرار مراکز آموزشی، درمانی، تجاری و خدماتی در مقیاس محله، موجب کاهش وابستگی شهروندان به سایر نقاط شهر شده و کیفیت زندگی آنان را به شکل محسوسی ارتقا میدهد.
*سه راهکار کلیدی برای جلوگیری از تبدیل شهرکها به خوابگاه شهری
این کارشناس شهرسازی در ادامه، سه اقدام راهبردی را مهمترین راهکارهای جلوگیری از خوابگاهی شدن شهرکهای جدید عنوان کرد و گفت: نخستین راهکار ایجاد اشتغال و توسعه کاربریهای ترکیبی است؛ استقرار فعالیتهای اقتصادی، اداری، تجاری و خدماتی در داخل یا مجاورت شهرک، حمایت از کسبوکارهای محلی و کارآفرینی و کاهش وابستگی ساکنان به مرکز شهر برای اشتغال و دریافت خدمات، مهمترین گام در این مسیر است.
رحمانی دومین اقدام را تأمین همزمان زیرساختها و خدمات عمومی عنوان کرد و افزود: مدارس، مراکز درمانی، مراکز فرهنگی، فضاهای ورزشی، بوستانها، حملونقل عمومی و سایر خدمات اساسی باید پیش از اسکان گسترده مردم یا همزمان با آن راهاندازی شوند تا شهرک از همان ابتدا از کیفیت زندگی مطلوب برخوردار باشد.
وی سومین راهکار را تقویت هویت محلهای و مشارکت اجتماعی دانست و تصریح کرد: طراحی فضاهای عمومی سرزنده و انسانمحور، تشکیل نهادهای محلهمحور، مشارکت دادن ساکنان در مدیریت محله و برگزاری برنامههای فرهنگی، اجتماعی و ورزشی، مهمترین ابزارهای افزایش حس تعلق و سرمایه اجتماعی هستند.
وی تأکید کرد: تا زمانی که شهرکهای جدید صرفاً محلی برای سکونت باشند، خطر تبدیل شدن آنها به خوابگاه شهری وجود دارد، اما اگر سه رکن «اشتغال»، «خدمات کامل» و «هویت اجتماعی» بهصورت همزمان مورد توجه قرار گیرد، این شهرکها میتوانند به محلههایی پویا، مستقل، زیستپذیر و پایدار تبدیل شوند.
این کارشناس شهری گفت: آینده شهرکهای جدید به تعداد واحدهای مسکونی ساختهشده وابسته نیست، بلکه به کیفیت برنامهریزی شهری بستگی دارد. تجربه کشورهای موفق نشان داده که ساخت مسکن بدون ایجاد اشتغال، خدمات، زیرساختهای مناسب و فضاهای عمومی، نهتنها مشکلات شهرنشینی را برطرف نمیکند، بلکه الگوی جدیدی از وابستگی، ترافیک، اتلاف انرژی و کاهش سرمایه اجتماعی را بهوجود میآورد.
رحمانی افزود: تغییر رویکرد از «مسکنسازی» به «شهرسازی» ضرورتی اجتنابناپذیر است؛ رویکردی که در آن تأمین سرپناه تنها یکی از اجزای توسعه شهری محسوب میشود و در کنار آن، اشتغال، حملونقل عمومی، آموزش، درمان، فضاهای فرهنگی و ورزشی، مشارکت اجتماعی، هویت محلهای و پایداری زیستمحیطی نیز به همان اندازه اهمیت پیدا میکنند.
وی خاطرنشان کرد: اگر این نگاه در سیاستگذاری و اجرای پروژههای شهرکسازی کشور حاکم شود، شهرکهای جدید ازجمله پروژههایی مانند کوی پرواز همدان نیز میتوانند علاوه بر پاسخگویی به نیاز مسکن، به محلههایی پویا، مستقل، هویتمند و برخوردار از کیفیت بالای زندگی تبدیل شوند؛ موضوعی که تحقق آن نیازمند برنامهریزی یکپارچه، مدیریت شهری کارآمد، سرمایهگذاری همزمان در زیرساختها و توجه به ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیستمحیطی توسعه شهری است.
