یک روان‌شناس با تأکید بر نقش خانواده و مدرسه در رفتارهای اجتماعی کودکان و نوجوانان گفت: برای کمک به کودک گوشه‌گیر باید به جای برچسب‌زدن، علت اصلی رفتار را پیدا کرد و با حمایت عاطفی، آموزش مهارت‌های اجتماعی و ارزیابی تخصصی در صورت نیاز، مسیر رشد او را تقویت کرد.
پگاه دوستی با تأکید بر نقش کلیدی والدین در مدیریت گوشه‌گیری کودکان گفت: والدین باید از سرزنش یا مقایسه‌ی فرزندشان پرهیز کنند، زیرا این رفتارها حس ناکافی‌بودن ایجاد می‌کند. همچنین برچسب‌هایی مانند «خجالتی» یا «گوشه‌گیر» باعث می‌شود کودک این صفات را جزئی از هویت خود بداند و انگیزه‌اش برای تغییر و تجربه‌های جدید کاهش یابد.
وی ادامه داد: یکی دیگر از عوامل مهمی که در این زمینه باید به آن توجه کرد، کیفیت رابطه والدین با کودک است. وقتی کودک در خانه احساس امنیت، شنیده شدن و پذیرش را تجربه کند، معمولا در برقراری ارتباط با دیگران هم موفق‌تر عمل می‌کند. بهتر است والدین سعی کنند ارتباط عاطفی امنی با فرزندشان ایجاد کنند، یعنی بیشتر شنونده باشند تا قضاوت‌کننده.
وی افزود: والدین می‌توانند با فراهم کردن تجربه‌های اجتماعی متناسب با توان کودک، مهارت‌های ارتباطی او را رشد دهند؛ برای مثال، شروع از موقعیت‌های ساده‌ای مثل دعوت از یک هم‌سن به خانه یا شرکت در کلاس‌های مورد علاقه. همچنین، والدین باید خود الگوی رفتاری باشند، چرا که کودکان بخش بزرگی از مهارت‌های اجتماعی را از طریق مشاهده رفتار آن‌ها فرامی‌گیرند.
*نقش مدرسه و معلم در گوشه گیری کودکان و نوجوانان
این روان‌شناس، مدرسه را پس از خانواده مهم‌ترین کانونِ یادگیری مهارت‌های اجتماعی دانست و افزود: معلمان باید با ایجاد فضایی امن و حمایت‌گر، مانع از طرد شدن یا تمسخر دانش‌آموزانِ گوشه‌گیر شوند. در این میان، همکاریِ همسو میان خانواده و مدرسه، فرصتِ طلایی برای رشدِ مهارت‌های ارتباطی کودک است.
*روش‌های درمانی مؤثر برای گوشه‌گیری کودکان و نوجوانان
دوستی با بیان اینکه روش‌های درمانی مؤثر برای گوشه‌گیری کودکان و نوجوانان وجود دارد، تصریح کرد: گوشه‌گیری به‌خودی‌خود یک اختلال روان‌شناسی نیست بلکه رفتاری است که ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. برای کمک به کودک باید ببینیم چه عاملی پشت این رفتار وجود دارد، چون ممکن است در یک کودک دلیل گوشه‌گیری، اضطراب اجتماعی باشد، در کودک دیگر به‌دلیل تجربه‌های منفی مثل طردشدن از سوی همسالان یا حتی در گروهی از کودکان به دلیل ضعف در مهارت‌های ارتباطی.
وی افزود: اگر گوشه‌گیری به‌دلیل اضطراب اجتماعی باشد، یکی از درمان‌های مؤثر، درمان شناختی - رفتاری (CBT) است که به کودک کمک می‌کند افکار اضطراب‌زا را بشناسد و به‌تدریج در موقعیت‌های اجتماعی راحت‌تر عمل کند همچنین آموزش مهارت‌های اجتماعی، آموزش مناسب به والدین و در بعضی موارد بازی‌درمانی در کودکان می‌تواند کمک‌کننده باشد.
وی در خصوص درمان گوشه‌گیری کودکان اظهار کرد: مدت درمان به عواملی مثل سن کودک، شدت مشکل، همکاری خانواده و علت زمینه‌ای بستگی دارد. بعضی کودکان در چند ماه پیشرفت قابل توجهی نشان می‌دهند اما در مشکلات شدیدتر ممکن است به زمان بیشتری نیاز باشد.
این روان‌شناس با بیان اینکه یکی از نگرانی‌های برخی والدین، ارتباط گوشه‌گیری فرزندشان با اختلال طیف اوتیسم یا اضطراب اجتماعی است، گفت: صرف کم‌حرف بودن یا علاقه کمتر به جمع، برای تشخیص هیچ‌یک از این موارد کافی نیست و نیاز به بررسی دقیق دارد. در اضطراب اجتماعی، کودک یا نوجوان معمولا تمایل به ارتباط با دیگران دارد اما به دلیل ترس از قضاوت شدن، خجالت یا نگرانی از اشتباه از موقعیت‌های اجتماعی دوری می‌کند.
دوستی اضافه کرد: در اوتیسم نیز فقط کم‌حرف بودن یا کمتر در جمع بودن ملاک نیست بلکه نحوه ارتباط کودک با دیگران اهمیت دارد. به‌عنوان مثال ممکن است کمتر از تماس چشمی استفاده کند، احساسات و علاقه‌هایش را کمتر با دیگران در میان بگذارد یا در درک نشانه‌های اجتماعی متفاوت باشد. گاهی نیز رفتارهای تکراری، علاقه‌های محدود یا دشواری در کنار آمدن با تغییرات دیده می‌شود. با این حال، هیچ‌یک از این موارد به‌تنهایی به معنای اوتیسم نیست و تشخیص، نیازمند بررسی روند رشد و رفتارهای کودک است.
وی درباره تأثیر تک‌فرزندی یا چندفرزندی بر گوشه‌گیری کودکان دارد، اظهار کرد: در بررسی گوشه‌گیری کودک، آنچه اهمیت بیشتری دارد کیفیت روابط کودک و فرصت‌هایی است که برای ارتباط و تعامل با دیگران پیدا می‌کند، نه صرفا این که کودک تک‌فرزند باشد یا خواهر و برادر داشته باشد. تک‌فرزندی یا چندفرزندی به‌تنهایی باعث گوشه‌گیری نمی‌شود.
این روان‌شناس ادامه داد: داشتن خواهر یا برادر ممکن است فرصت‌هایی برای تمرین مهارت‌های اجتماعی مثل همکاری و ارتباط ایجاد کند اما به این معنا نیست که همه کودکانی که خواهر و برادر دارند حتما اجتماعی‌تر هستند. در نهایت موضوعی که اهمیت بیشتری دارد، کیفیت رابطه بین اعضای خانواده، فرصت‌های بازی، تعامل با همسالان و حمایت والدین از رشد اجتماعی کودک است.
دوستی افزود: آرام بودن یا کم‌حرف بودن کودک به این معنا نیست که حتما مشکلی وجود دارد چون بعضی کودکان ذاتا شخصیت آرام‌تر یا درون‌گراتری دارند. زمانی مراجعه به روان‌شناس اهمیت پیدا می‌کند که گوشه‌گیری باعث شود در زندگی روزمره کودک اختلال ایجاد شود. به‌عنوان مثال نتواند با همسالان ارتباط برقرار کند، از مدرسه یا فعالیت‌های مورد علاقه‌اش دوری کند، یا احساس ناراحتی و اضطراب زیادی داشته باشد.
وی در پایان اظهار کرد: اگر این گوشه‌گیری با نشانه‌هایی مثل افت تحصیلی، تغییرات قابل توجه در خواب یا اشتها، کاهش علاقه به فعالیت‌های قبلی، ترس شدید از موقعیت‌های اجتماعی یا احساس غمگینی طولانی‌مدت همراه باشد، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.