بسته‌شدن تنگه هرمز، شکنندگی مسیرهای تجاری عراق را آشکار کرده است؛ حالا ایران با موقعیت جغرافیایی و شبکه‌های ریلی و جاده‌ای خود می‌تواند به مسیر جایگزین تجارت بغداد با چین و شرق آسیا تبدیل شود.
بحران در تنگه هرمز یک آسیب‌پذیری قدیمی در ساختار تجارت خارجی عراق را آشکار کرده؛ کشوری که بخش عمده تجارت خارجی خود را از مسیر خلیج فارس انجام می‌دهد و در زمان بروز بحران، با محدودیت جدی برای صادرات و واردات مواجه می‌شود.
در چنین شرایطی، ایران می‌تواند از یک همسایه تجاری به یک مسیر راهبردی برای تداوم تجارت عراق با چین، هند و سایر اقتصادهای شرق آسیا تبدیل شود.
وابستگی شدید عراق به مسیرهای دریایی باعث شده هرگونه اختلال در تنگه هرمز، مستقیماً جریان تجارت این کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
این آسیب‌پذیری در صادرات نفت اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه بخش قابل توجهی از نفت عراق راهی بازارهای آسیایی می‌شود و چین و هند در میان مهم‌ترین مقاصد صادراتی این کشور قرار دارند.
بغداد طی ماه‌های اخیر برای کاهش این وابستگی، مسیرهای جایگزینی مانند انتقال زمینی نفت به سوریه و استفاده از ظرفیت خطوط لوله در غرب عراق را نیز بررسی کرده است؛ اما این مسیرها برای تجارت عراق با شرق آسیا یک مشکل اساسی دارند: جهت جغرافیایی آنها با مقصد اصلی تجارت عراق همخوان نیست.
اینجاست که موقعیت ایران اهمیت پیدا می‌کند. ایران با بیش از هزار کیلومتر مرز مشترک با عراق، در شرق این کشور قرار گرفته و می‌تواند کوتاه‌ترین مسیر زمینی عراق به سمت آسیای مرکزی، چین و هند باشد.
برخلاف مسیرهای غربی، انتقال کالا از خاک ایران به سمت شرق می‌تواند عراق را به شبکه‌های ریلی و جاده‌ای گسترده‌تری متصل کند و وابستگی آن به مسیر دریایی خلیج فارس را کاهش دهد.
البته این ظرفیت در حال حاضر به‌طور کامل مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. بخش مهمی از مرزهای زمینی ایران و عراق عمدتاً برای تجارت دوجانبه و تردد مسافران مورد استفاده قرار می‌گیرند و هنوز زیرساخت لازم برای تبدیل‌شدن به یک کریدور بزرگ ترانزیتی شرق به غرب در آنها ایجاد نشده است.
به گفته کارشناس ترانزیت و حمل‌ونقل، یکی از مهم‌ترین حلقه‌های مفقوده در این میان، اتصال ریلی دو کشور است. راه‌آهن شلمچه–بصره که سال‌هاست در انتظار تکمیل قرار دارد، در صورت بهره‌برداری می‌تواند نخستین اتصال ریلی مستقیم ایران و عراق را شکل دهد و امکان انتقال کالا از عراق به شبکه ریلی ایران و سپس آسیای مرکزی و چین را فراهم کند.
حسن کریم‌نیا، اهمیت این پروژه فقط به جابه‌جایی کالا محدود نمی‌شود. اتصال ریلی ایران و عراق می‌تواند عراق را از یک کشور متکی بر مسیرهای دریایی، به کشوری دارای چند مسیر جایگزین تبدیل کند؛ به‌ویژه در شرایطی که بحران‌های امنیتی، جنگ یا اختلال در آبراه‌های منطقه، مسیرهای دریایی را با مشکل مواجه می‌کند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، این تحول برای ایران نیز یک فرصت اقتصادی مهم است. عبور کالاهای عراقی از خاک ایران به مقصد شرق آسیا به معنای ایجاد درآمد از محل حمل‌ونقل، ترانزیت، انبارداری، خدمات گمرکی، سوخت‌رسانی و سایر خدمات لجستیکی خواهد بود.
در واقع، بحران هرمز می‌تواند یک پیام روشن برای سیاست‌گذاران دو کشور داشته باشد؛ عراق برای کاهش آسیب‌پذیری تجارت خارجی خود به مسیرهای غیر دریایی نیاز دارد و ایران می‌تواند مهم‌ترین حلقه این شبکه باشد.
اگر اتصال‌های ریلی، جاده‌ای و لجستیکی میان دو کشور تکمیل و یک سازوکار مشترک برای مدیریت این کریدور ایجاد شود، ایران نه‌تنها مسیر جایگزین تجارت عراق با شرق آسیا خواهد بود، بلکه می‌تواند از موقعیت جغرافیایی خود برای تبدیل‌شدن به یکی از بازیگران اصلی ترانزیت منطقه درآمد ارزی پایدار کسب کند.